Staten-generaal over inburgering en integratie

Ann woonde op maandag 29 november 2011 op vraag van het departement onderwijs een Staten-Generaal voor Inburgering en Integratie bij. Deze staten-generaal vond plaats in Leuven en werd georganiseerd door Vlaams minister Geert Bourgeois, bevoegd voor inburgering. In de voormiddag was er allereerst een plenaire sessie waarbij werd stilgestaan bij de platformteksten onderwijs, sociale cohesie en werk mbt het thema van de dag. Daarna zaten mensen rond deze drie aspecten mbt integratie en inburgering samen in gelijknamige werkgroepen. Ann nam uiteraard deel aan de werkgroep onderwijs. Bedoeling was tot concrete beleidsaanbevelingen te komen vanuit deze domeinen. De platformtekst onderwijs kan bij ann.martin@schoolofeducation.eu worden opgevraagd.

Kort samengevat werden volgende zaken beklemtoond:
- realiseren van een coherent en geïntegreerd diversiteitbeleid op school :
dit impliceert dat directies en leraren de kans krijgen om zich verder te professionaliseren om diversiteitscompetenties te verwerven en om diversiteit als didactisch kapitaal voor leren te benutten. Men pleit hier onder andere ook voor een échte gemeenschappelijke eerste graad in het SO. Er is verschillende malen sprake van het opzetten van krachtige leeromgevingen en duoklassen kunnen hierin een goed middel zijn (i.e. een belangrijk deel van de leertijd samen twee leerkrachten samen voor de klas). Diversiteitsbeleid dient gezien te worden als een kwaliteitskenmerk van een school. De uitbouw van zo'n beleid dient echter te gebeuren op een gedragen wijze, ouders hierbij betrekken is essentieel.
- verhogen van taalvaardigheid :
met daarbij vooral aandacht voor het impliciete leren van taal en daarvoor vanaf jonge leeftijd voldoende ruimte te voor voorzien, het idee van een brede school komt ook regelmatig aan bod en lijkt dit oa ook te ondersteunen. Men vreest wel voor een versnippering van initiatieven hierin. Er wordt gedacht aan een regiefunctie toekennen aan een bepaalde organisatie/instelling die deze verschillende initiatieven bundelt en samenbrengt.
- uitbouwen van sociale netwerken:
het eerste netwerk dat hier dient uitgebouwd te worden is binnen de school zelf,
ook dit aspect past volledig in het kader van het brede school denken, bij de uitbouw van een sociaal netwerk is een goede communicatie met de ouders essentieel (men verwijst hier naar een geslaagd project 'ouders in interactie'). Zelforganisaties spelen een belangrijke rol in het stimuleren en bewustmaken van ouders om hun kinderen te stimuleren tot doorstroom naar het hoger onderwijs en naar de lerarenopleiding in het bijzonder. Tijdens het debat en tijdens het overleg met de werkgroep wordt ook aangegeven hoe belangrijk het is leerlingen/jongeren te betrekken in het schoolgebeuren. Onderwijs moet nog meer inzetten op het versterekn van de positie van leerlingen, samenwerking met de leerlingen, verantwoordelijkheid voor eigen leertraject, eigen studiekeuze.
- lerarenopleiding:
er dient nog meer werk gemaakt te worden van de professionalisering van toekomstige leraren om beter met diversiteit om te gaan, om diversiteit beter te leren benutten in het leerproces van alle kinderen en jongeren. Diversiteit mag zich niet beperken in het curriculum van de lerarenopleiding tot projectwerk, het dient een centralere plek te krijgen in het curriculum. Dat vraagt ook hier om een geïntegreerd diversiteitsbeleid. Eén aspect hierin kan zijn het creëren van meer onderzoeksruimte voor docenten rond het thema diversiteit. Er wordt hier ook echter stilgestaan bij de instroom. Binnen de werkgroep wordt gesproken over het gedaalde kwaliteitsniveau. Als oplossing steekt ook hier de piste van het inrichten van een masteropleiding ipv de huidige versnippering inzake de verschillende soorten lerarenopleidingen de kop op. Andere pisten die geopperd werden zijn: betere opvang van leerkrachten, terug naar de oefenscholen van vroeger, mentorschap, begeleide leertrajecten.
! De aandacht in dit rapport gaat voornamelijk naar één soort van lerarenopleiding, nl. de geïntegreerde lerarenopleiding. !
Ook in dit onderdeel wordt gedacht aan samenwerkende leeromgevingen bv.duo-docenten.
Met betrekking tot de diversiteitsprojecten van de expertisenetwerken wordt ervoor gepleit deze projecten te evalueren vanuit een geïntegreerde visie op diversiteit.
Lerarenopleidingen moeten blijven investeren in een goede communicatie met het secundair onderwijs maar ook met het middenveld.
- uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek:
Er is nood aan kwalitatief onderzoek mbt de verschillende diversiteitsacties en hun effectiviteit (in de platformtekst worden een hele lijst mogelijke thema's hierrond opgenomen).

Tot slot kregen de verschillende betrokken ministers het woord: hierbij een kort verslag:

Geert Bourgeois, minister van inburgering, zegt dat integratie een gedeelde verantwoordelijkheid is van nieuwkomer en samenleving en wat dit laatste betreft zowel van de Vlaamse overheid als van het brede middenveld, scholen, verenigingen, bedrijfsleven, vakbonden en de burger.
'Daarom wil ik onder meer de 'inburgeringsmaatjes' invoeren waarbij een Vlaming op vrijwillige basis een nieuwkomer wegwijs maakt in Vlaanderen. Op die manier kunnen de nieuwkomers een sociaal netwerk opbouwen en kunnen ze hun Nederlands oefenen. Uit studies blijk dat nieuwkomers met een Vlaamse kennissenkring veel makkelijker kansen krijgen in onze samenleving', aldus de minister. Bourgeois stelde van nieuwkomers niet te verwachten dat ze hun cultuur en verleden uitwissen, wel dat ze de Vlaamse publieke cultuur erkennen, gebaseerd op rechten en vrijheid, gelijkheid van man en vrouw, niet-discriminatie op grond van seksuele geaardheid en dergelijke en eraan deelnemen. "Onze publieke cultuur delen en aan de Vlaamse samenleving participeren kan echter niet zonder de kennis van onze taal. Nederlands leren is een noodzakelijke, zij onvoldoende voorwaarde voor integratie".Bourgeois gaf echter toe dat de NT2-lessen de nieuwkomer niet steeds in staat stellen een beroepsopleiding aan te vatten of zich op de arbeidsmarkt te begeven. Hij wil daarom meer maatwerk en een verhoging van het maximale aantal uren. Om het tekort aan taallessen in regio's zoals Antwerpen weg te werken komt er volgens Onderwijsminister Pascal Smet een herverdeling van het totaal aantal uren. De 17.000 lestijden die vorig jaar niet gebruikt werden zullen naar elders overgeheveld worden. Smet kondigde ook een strenger schoolbeleid aan ten aanzien van leerlingen die het Nederlands onvoldoende machtig zijn.Vlaams Welzijnsminister Jo Vandeurzen zei actief op zoek te zijn naar jonge allochtonen om aan de slag te gaan in de zorgsector en naar mogelijkheden om allochtone gemeenschappen beter te bereiken met zorg en preventieve boodschappen. Zijn collega Philippe Muyters wees op de integratiebevorderende mogelijkheden van sporten. Muyters is tegen verplichte tewerkstellingsquota voor allochtonen in bedrijven en ziet meer heil in sensibilisering. Minister Bourgeois heeft als streefdoel tegen 2014 4 procent allochtonen in dienst te hebben van de Vlaamse overheid.