Op maandag 25 en dinsdag 26 oktober 2010 organiseerde het Vlaamse Ministerie van Onderwijs in Brussel een thematisch congres rond “Lerarenopleiders, lerarenopleiding & diversiteit”. Dit was in samenwerking met het Centrum voor Onderwijsonderzoek en Innovatie (CERI) van de OESO.
De belangrijkste doelstellingen van de conferentie waren:
1. De bevindingen van het TED-project (Teacher Education for Diversity) van CERI voorstellen met de nadruk op:
o het opleiden van de lerarenopleiders voor diversiteit
(zie tekst: http://www.ond.vlaanderen.be/CERI-seminar/pdf/Educating%20the%20teacher%20educators.pdf)
o het aantrekken van en het behouden van studentleraren met diverse achtergronden
(zie tekst: http://www.ond.vlaanderen.be/CERI-seminar/pdf/diverse_teachers.pdf)
2. In verschillende, kleine discussiegroepen dit onderzoeksmateriaal bespreken en samen nagaan wat hiervan bruikbaar kan zijn voor lerarenopleiders en lerarenopleidingen mbt het opleiden tot diversiteit. Hierbij worden goede praktijkvoorbeelden op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau door de deelnemers ingebracht en besproken.
3. Bekijken welke beleidsvoorstellen we kunnen formuleren en welke onderzoeken moeten worden opgezet om het opleiden van leraren voor diversiteit in de toekomst te bevorderen in de verschillende Europese landen.
Het Ministerie nodigde enkele Vlaamse lerarenopleiders uit om mee in discussie te gaan tijdens dit debat. Voor School of Education waren Ann Martin en Dorien Van Rooy aanwezig. Hieronder vatten zij enkele kritische reflecties vanuit de debatten en lezingen die zij hebben bijgewoond samen:
1. Situering TED-onderzoek
· Als we tijdens deze 2-daagse spreken over diversiteit bedoelen we verschillen in gender, sociaal-economische verschillen, verschillen in etnische achtergronden, handicaps,…
· Het onderwijsonderzoek van de CERI focuste voor 2005 jarenlang op ‘diversiteit en leren’. Recentelijk richten zij zich veel meer op ‘diversiteit, lesgeven en leraren’, ‘Teachers matter’: (1) het TALIS-onderzoek van 2007-2013 waaraan 24 landen deelnemen en waarin de invloed van de leraar op de leeruitkomsten van leerlingen wordt nagegaan, leraarskenmerken als SES?, leiderschap, professionele ontwikkeling, karaktereigenschappen,… worden hierin onder de loep genomen; en (2) het TED-project gaat na op welke manier leraren best worden voorbereid op het omgaan met diversiteit in de klas.
· Waarom de focus op diversiteit in onderwijsonderzoek de laatste jaren: mede onder invloed van (1) de migratiegolf van de 21ste eeuw, (2) de Vlaamse PISA-resultaten (kloof tussen wiskunderesultaten bij autochtone en allochtone leerlingen in SO is heel groot) en (3) de Vlaamse TALIS-resultaten waarin leraren aangeven nood te hebben aan methodieken en didactieken om met de aanwezige (en steeds groter wordende) diversiteit in de klas om te gaan.
2. Belangrijke accenten uit de discussiegroepen
· Van homogeniteit over integratie naar inclusie/heterogeniteit/diversiteit:
1. Homogeniteit: iedereen dezelfde behandeling: negeren van verschillen, van nood aan andere aanpak voor verschillen/diversiteit. Diversiteit wordt gezien als een probleem
2. Integratie: diversiteit wordt gezien als een uitdaging waarmee we moeten leren omgaan. Maar de ‘anderen’ worden gezien als buitenstaanders van ‘onze’ maatschappij en zij dienen zich aan te passen om deel te kunnen uitmaken van deze samenleving.
3. Inclusie: diversiteit wordt gezien als een meerwaarde, een opportuniteit. Iedereen maakt deel uit van de maatschappij, er zijn geen buitenstaanders.
Maatschappelijk evolutie ‘Post-PISA-periode’: diversiteit kunnen we niet ontkennen als we werk willen maken van het wegwerken van de sociale ongelijkheid in het onderwijs. De basisvoorwaarde om te werken aan diversiteit, is diversiteit te benaderen als een meerwaarde en niet als een probleem dat moet worden opgelost. We moeten weg van de deficitbenadering (wat kunnen leerlingen nog niet), weg van het ‘wij-zij-denken’, weg van het ‘meerderheid-minderheid-debat’.
· ‘Learning for inclusion’: ja, diversiteit in het onderwijs, maar hoe?
o meer diagnostische test; meer individuele begeleiding van de lerende; meer keuzevrijheid in curriculum; meer coöperatief leren; peer-teaching & peer-evaluation; product- & procesbegeleiding; leerlingenresultaten vergelijken met externe/objectieve criteria en niet met de resultaten van medeleerlingen; expliciteren van diversiteit als onderdeel, als meerwaarde van de school; het onderwijsaanbod uitbouwen vanuit de noden van de lerende, vanuit persoonlijk leren, vanuit hun ervaringen en daartussen de brug leggen met het leerplan; het inbouwen van reflectie, dialoog en waarden in het curriculum,…
· Enkele voorbeelden van goede praktijken:
o TED-toolkit om te werken met diversiteit in de klasgroep: www.oecd.org/edu/ted
o Het Vlaamse Steunpunt Diversiteit en Leren ontwikkelde een screeningsinstrument voor scholen om aan-/afwezige aandacht voor diversiteit te meten: http://nexus.newlink.cz/screen/structure.aspx
o Diversiteitsproject expertisenetwerk Elant: www.iedereenleerkracht.be: werken met een team leerkrachten die als rolmodel fungeren (weten vaak uit ervaring wat het is om uit die situatie te komen), gaan naar secundaire scholen om leerlingen te begeleiden in hun studiekeuze,…
o Betrekken van ouders bij het ganse schoolgebeuren, door bijvoorbeeld tolken te voorzien tijdens oudercontacten.
· Kernvragen rond de uitbouw van diversiteit in het curriculum van de lerarenopleiding:
o Wat zijn de kerncompetenties om te kunnen functioneren in een diverse samenleving?
o Wat zijn de kerncompetenties voor lerarenopleiders om op te leiden voor diversiteit?
o Wat zijn de kerncompetenties voor toekomstige leraren om om te gaan met diversiteit in de klas/school?
o Op welke manier gaan we dit als lerarenopleiding meten/evalueren bij studentleraren?
· Resterende discussiepunten:
o Zijn we niet te ambitieus omtrent de basiscompetenties die een studentleraar allemaal moet verwerven tijdens zijn opleiding? We moeten ook kijken naar startcompetenties en welke daarvan kunnen uitgebouwd/verworven worden in de 1ste jaren van zijn LK-loopbaan (aanvangsbegeleiding). ‘Life long learning’: leren in de lerarenopleiding, tijdens de aanvangsbegeleiding, tijdens je ganse onderwijsloopbaan en liefst ook nog ervaring opdoen in andere velden buiten het onderwijs (nood aan zij-instromers).
o Aansluitend hierbij wordt er gesproken over een expertiselevel in te bouwen in de loopbaan van een leraar (Pedagogy of Excellence). Daarbij wordt gedacht aan het verder uitbouwen van zekere talenten tijdens je loopbaan en zo een expert worden, bijvoorbeeld op het vlak van muzische vorming. Dit wil zeggen dat de leraar ook blijvend gevolgd en bijschoold wordt tijdens zijn/haar loopbaan én geëvalueerd. Die evaluaties kunnen gekoppeld worden aan andere loonschalen etc.
o Ook tijdens de traditionele schoolloopbaan kunnen er gradaties ingebouwd worden voor de verschillende competenties die men dient te bereiken. Men kan maw competenties verwerven op verschillende niveau's en ook afstuderen met een overzicht aan in welke competenties men reeds het expert niveau heeft behaald, en in welke competenties bijvoorbeeld slechts het minimumniveau.
o Er is nood aan een diverse middenklasse die zich op termijn sowieso zal weerspiegelen in het lerarenkorps. Kwaliteit in lerarenopleiding bewaren, lat hoog genoeg leggen, instroom in het oog houden, diversiteit niet willen nastreven ten koste van de kwaliteit van de lerarenopleiding. Het is geen OF-OF-verhaal, maar een EN-EN-verhaal: én kwaliteit en diversiteit in de lerarenopleiding.
o Taal mag gaan barrière of enige voorwaarde zijn om te werken aan diversiteit. Taal leer je in een context. Naast taalvaardigheid, zijn ook andere competenties belangrijk om te functioneren in een diverse samenleving. Hoe belangrijk is de kennis van de moedertaal in de lerarenopleiding, hoe fel weegt dit door in de beoordeling, naast de andere competenties?
o De basis, de instroom in lerarenopleiding, wordt gelegd in het SO en BaO, belangrijk om ook daar rond diversiteit te werken.
o Zij-instromers zijn nodig in het onderwijs, o.a. om een diverser lerarenthema uit te bouwen.
o Nood aan onderzoek rond diversiteittools.
o “Teach as you preach”: het pedagogisch handelen zelf als lerarenopleider in de lerarenopleiding toepassen.
3. Beleidsvoorstellen
· Er is nood aan beleidsvoorstellen en -acties op Vlaams niveau zoals: beroepsstandaarden (bieden kader voor debat, zijn duidelijk omschreven en moeten worden vertaald naar de specifieke context van iedere lerarenopleiding), uitbouw structurele ondersteuning voor on-the-job-training en goede praktijken (incentives), zelfevaluatie en aftoetsing met externen,…
· Voorstellen zijn belangrijk, maar deze moeten ontstaan in samenwerking met alle actoren, ook het tot standkomingsproces met alle betrokkenen is belangrijk, discussie voeren met de mensen die het uiteindelijk moeten waarmaken (leerkrachten, schooldirecties, beleidsmedewerkers,…), gevoel van eigenaarschap geven.
· Het Ministerie zal de lerarenopleidingen en de expertisenetwerken uitnodigen om samen na te denken over hoe we diversiteit in de lerarenopleiding kunnen inbrengen en verder ontwikkelen; en hoe we de internationale voorbeelden uit dit congres een plaats kunnen geven in het Vlaamse onderwijsbeleid. Een uitnodiging volgt binnenkort….
Het integrale TED-rapport kan u bestellen via www.oecd.org/publishing/distributors
Het programma van de dag en meer achtergrondinformatie kan u nalezen op: http://www.ond.vlaanderen.be/CERI-seminar/
Vanuit SoE stelden wij de vraag aan de Vlaamse organisatoren of er nog bijkomende documenten verschijnen op deze site zoals verslagen & conclusies van de debatten, presentaties van de discussianten, een uittreksels van het slotwoord door Micheline Scheys,… Tot op heden hebben we nog geen antwoord of extra info ontvangen.
Dorien Van Rooy en Ann Martin
Geen opmerkingen:
Een reactie posten