Fan of multilingual education

Na het volgen van de Europese dag van de talen op 25 septemer 2009 komen heel wat vragen bovendrijven:

- wat zijn de kosten van het invoeren van een methodiek als CLIL (content and language integrated learning) in ons secundair onderwijs?
- wat zijn de effecten van het op spelenderwijs jonge kinderen een andere taal bijbrengen?

Ik geloof heel erg in multilinguale educatie, vooral met de toenemende globalisatie, desalniettemin wil ik toch even stilstaan bij deze vragen.

Allereerst een woordje uitleg over CLIL: CLIL is een onderwijsmethode waarbij de instructietaal voor zaakvakken een andere taal is dan de moedertaal van de leerlingen, bijv. het onderwijzen van aardrijkskunde in het Engels aan Vlaamse leerlingen. CLIL is niet nieuw. Zo vernam ik van een Nederlandse collega die het CLIL-expertisecentrum runt in Utrecht dat 112 van de Nederlandse VWO-scholen (onze ASO) CLIL-scholen zijn (in Nederland zijn er een 600-tal secundaire scholen, dus een vijfde is een CLIL-school, waarbij het Engels een waardige plaats krijgt naast het Nederlands). CLIL verschilt van immersie in die zin dat in immersie scholen het hele takenpakket in een andere taal wordt gegeven. In Toronto, Canada heeft men zo bijvoorbeeld een heleboel 'French Immersion schools' (de hele school spreekt Frans) of 'French Immersion classes' waarbij dan enkel in deze klassen Frans de voertaal was. Bij CLIL gaat het over slechts 3 tot 4 lestijden per week in een andere taal. In Vlaanderen werd via de proeftuinen in 9 scholen de CLIL-methodiek geintroduceerd. Dit project is gestart in 2007 en loopt af eind 2010. Prof. Lies Sercu en Lies Strobbe van de K.U.Leuven leiden dit project. Bezorgdheden die in dit project ook naar voren kwamen zijn de volgende:
- het is al zo slecht gesteld met het Nederlands van onze leerlingen, zal CLIL-onderwijs dit niet nog meer in de hand werken? En een vraag die hier mee samenhangt: wat met de kwaliteit van het Nederlands van vooral allochtone leerlingen?
- kunnen we het leerplan van dat zaakvak dan nog afwerken?
- hebben we voldoende bekwame leerkrachten hiervoor? Leerkrachten die niet alleen vakdidactisch onderlegd zijn maar ook taaldidactisch.
- worden scholen hierin ondersteund?
- is CLIL niet vooral aangewezen voor de sterkere leerlingen, leidt dit tot de creatie van een nieuwe elite?

Het is nog even afwachten op de eindresultaten van het proeftuinenproject maar Lies Sercu kon toch al een aantal preliminaire onderzoeksresultaten toelichten:
- in het begin verloopt de introductie van het vak in een andere taal wat moeizamer, toch slaagt men erin het volledige leerplan af te werken, de vertraging is miniem en slechts bij het begin te merken
- de beheersling van het Nederlands lijdt niet onder CLIL, integendeel een aantal onderzoeken tonen een stijging aan in de beheersing van de vreemde taal en de moedertaal. Leerlingen worden taalvaardiger in het algemeen. Multilinguale educatie sluit een goede beheersing van de moedertaal niet uit, maar gaan hand in hand.
- zowel TSO-scholen als ASO-scholen namen deel aan het proeftuinenproject. Bij beide is een positief effect te merken.
- de leraren die een professionele Bachelor-opleiding achter de rug hebben zijn beter opgeleid dan de leraren met een Master-opleiding om CLIL onder de knie te krijgen. Professionele bachelors hebben immers zowel taaldidactische als vakdidactische kennis en vaardigheden, terwijl masters vooral opgeleid zijn op vakdidactisch vlak.

Dit laatste heeft natuurlijk repercussies voor onze lerarenopleidingen. Niet alleen taalbeleid maar talenbeleid in deze opleidingen is gewenst. Als we een goed antwoord willen bieden op de toenemende globalisatie dienen onze leraren hiervoor ook opgeleid te worden.

Ik blijf echter twijfelen aan de validiteit van de resultaten van dit proeftuinenproject in Vlaanderen: het is me niet helemaal duidelijk hoe deze scholen werden gekozen, als zij hier vrije keuze in hadden en niet ad random gekozen werden dan zijn de onderzoeksresultaten invalied. Binnen de proeftuinen kregen alle leerlingen bovendien de vrije keuze tussen CLIL-traject of Nederlandstalig traject. Opnieuw: zijn het alleen de 'sterkeren' die hiervoor kiezen uit de 'betere' scholen? Als dit zo is dan kunnen we de resultaten in de vuilbak smijten.

Tot slot nog een woordje over vroege vreemde taal verwerving. In een keynote met daaropvolgend een interessante workshop lichtte Sabine Pirchio (universiteit Rome, Traute Taeschner) een methode toe voor vroege vreemde taalverwerving in Italie. We kregen het boeiende verhaal te horen van de Dinocrocs Hocus en Lotus en zagen met videobeelden hoe jonge kinderen op een speelse wijze in de kleuterklas en de lagere school via een en dezelfde methode het Engels verwierven. Elke dag of verschillende malen per week beeldden de kinderen samen met de leraar in de klas een verhaal uit van de dinocrocs Hocus en Lotus (duur: 20 minuten), dit verhaal gebeurt in het Engels, want Hocus en Lotus praten geen Italiaans. Via liedjes en bewegingen en een magisch t-shirt die allen de verhalen ondersteunen leven de kinderen zich in in het leven van de twee dinocrocs en beseffen hierbij nauwelijks dat ze een andere taal leren. De verhaaltjes zijn opgebouwd met veel repetitie en om de link naar thuis ook te maken zijn er ook animatiefilmpjes die thuis bekeken kunnen worden. Heel geleidelijk worden de verhaaltjes complexer. Meer info over deze methode en de materialen kan je terugvinden op www.hocus-lotus.edu. Dit deed me denken aan de gelijkaardige methodiek die in Quebec, Canada hieromtrent gebruikt wordt. Neem hiervoor eens een kijkje op volgende website: www.aimlanguagelearning.com.
Veel onderzoek werd gedaan naar de effectiviteit van beide methodes en de resultaten zijn zeer positief.
Waarom wachten we in Vlaanderen tot het vijfde leerjaar met de introductie van een andere taal? Weerom ik geloof dat het verwerven van een andere taal hand in hand kan gaan met sterk moedertaalonderwijs. Het ene sluit het andere niet uit. Waar wachten we nog op?

Meer info over de hele dag, kan je terugvinden op www.edt-vl.be. Alle keynotes en discussies zullen hier op gepost worden.